Masak Pèsil : 89 ane apre, memwa yon trajedi ki toujou make Ayiti ak Repiblik Dominikèn
2 oktòb 1937 rete youn nan dat ki pi douloure nan istwa relasyon ant Ayiti ak Repiblik Dominikèn. Se nan dat sa a rejim diktatè Rafael Leónidas Trujillo te lanse yon operasyon vyolan kont Ayisyen ak moun ki te gen orijin ayisyen ki t ap viv sou teritwa dominiken an, sitou nan zòn fwontyè yo. Vyolans yo te gaye nan plizyè kominote epi yo te fè anpil viktim pami gason, fanm ak timoun.
Nan epòk la, prezans Ayisyen yo te enpòtan nan plizyè zòn agrikòl dominiken, kote anpil ladan yo t ap travay nan agrikilti ak nan plantasyon kann. Rejim Trujillo a te vle mete fen nan prezans sa a nan kèk pati nan peyi a. Se nan kad politik sa a operasyon ki te vin konnen sou non Masak Pèsil la te dewoule. Sòlda ak lòt ajan Leta te fouye plizyè kominote pou idantifye moun yo te konsidere kòm Ayisyen.
Non Masak Pèsil la soti nan yon istwa ki vin trè popilè sou fason yo te chèche idantifye viktim yo. Yo rakonte sòlda dominiken yo te mande kèk moun pwononse mo panyòl « perejil », ki vle di pèsil. Daprè istwa sa a, moun ki te gen difikilte pou pwononse mo a jan panyòl dominiken yo te pwononse l te kapab konsidere kòm Ayisyen. Sepandan, chèchè yo fè konnen detay sou itilizasyon « tès pèsil » la pa fasil pou verifye kòm yon metòd ki te aplike sistematikman nan tout zòn yo.
Vyolans yo te fèt ak anpil britalite. Moun yo te arete, bat epi touye, pandan plizyè lòt t ap eseye kouri kite zòn ki te vin danjere yo. Manchèt te pami zam ki te itilize nan asasina yo. 5 oktòb 1937, fwontyè a te fèmen, sa ki te vin pi difisil pou moun ki t ap chèche sove antre an Ayiti. Daprè plizyè travay istorik, plizyè milye moun te mouri, men kantite egzak viktim yo toujou varye selon sous ak metòd kalkil chèchè yo itilize.
Apre masak la, dosye a te vin tounen yon gwo pwoblèm diplomatik ant de peyi yo. Gouvènman ayisyen an, ki te sou direksyon prezidan Sténio Vincent, te antre nan negosyasyon ak gouvènman dominiken an. Nan kad yon akò ki te konkli nan Washington an 1938, Repiblik Dominikèn te dakò peye gouvènman ayisyen an 750 000 dola ameriken kòm konpansasyon pou viktim masak la ak fanmi yo. Men, tout lajan sa a pa t rive jwenn moun ki te sibi konsekans trajedi a.
Prèske nèf deseni apre, Masak Pèsil la toujou prezan nan memwa kolektif pèp ayisyen an. Evènman 1937 la kontinye sèvi kòm yon referans enpòtan pou konprann kèk nan tansyon ki te make relasyon ant Ayiti ak Repiblik Dominikèn pandan plizyè jenerasyon. Nan moman kote kesyon migrasyon, diskriminasyon ak kondisyon Ayisyen yo nan peyi vwazen an toujou ap fè deba, memwa masak la kontinye raple yon paj sanglan nan istwa komen de pèp yo.
