17 oktòb: 220 lane apre lanmò Dessalines, Ayiti toujou ap chèche chimen libète ak souverènte li
Samdi 17 oktòb 2026 sa a fè 220 lane depi yo te asasinen Jean-Jacques Dessalines, fondatè nasyon ayisyèn nan, nan Pon Wouj. Pandan peyi a ap sonje memwa nonm ki te mennen batay pou kraze chenn lesklavaj ak dominasyon kolonyal la, reyalite Ayiti jodi a bay anpil kè sere. Ensekirite, koripsyon, mizè ak feblès enstitisyon Leta yo kontinye ap ravaje peyi a, pandan enfliyans pisans etranje yo soulve anpil kesyon sou souverènte nasyonal la.
Nan listwa pèp ayisyen an, Jean-Jacques Dessalines reprezante plis pase yon chèf militè oswa yon ansyen dirijan. Li se youn nan pi gwo senbòl rezistans kont opresyon ak eksplwatasyon moun sou moun. Apre plizyè lane batay kont lame fransè a, li te pwoklame endepandans Ayiti premye janvye 1804, yon viktwa ki te fè ansyen esklav yo tounen yon pèp lib, ki gen dwa deside pou tèt li. Men, 17 oktòb 1806, sèlman dezan apre gwo viktwa sa a, yo te asasinen li nan Pon Wouj, nan yon konplo politik. Lanmò li te make yon gwo boulvèsman nan istwa yon peyi ki te fèk pran nesans.
Rèv Dessalines pa t sèlman wè drapo fransè a desann pou drapo ayisyen an monte. Li te vle yon peyi kote okenn lòt nasyon pa t ap kapab vin enpoze volonte li, kote Ayisyen t ap gen kontwòl tè yo, richès yo ak avni yo. Men, plis pase de syèk apre, anpil nan prensip sa yo poko rive tounen yon reyalite pou majorite popilasyon an. Pandan yon ti gwoup moun kontinye ap jwi privilèj, anpil fanmi ap lite chak jou pou jwenn manje, swen sante, edikasyon ak yon kote ki an sekirite pou yo viv.
Sitiyasyon sa a montre gwo distans ki genyen ant espwa endepandans lan te pote ak kondisyon lavi pèp la jodi a.
Kriz sekirite a se youn nan pi gwo prèv feblès Leta ayisyen an. Nan plizyè zòn nan Pòtoprens ak nan lòt rejyon peyi a, gwoup ame yo ap simen laterè, fòse fanmi kite kay yo epi anpeche popilasyon an mennen aktivite li nòmalman. Lekòl, lopital, sèvis piblik ak lòt enstitisyon ap fè fas ak gwo difikilte pou fonksyone. Pandan popilasyon an ap soufri, koripsyon, move jesyon ak batay politik san fen kontinye ap febli kapasite peyi a pou leve kanpe. Dirijan ki ta dwe travay pou enterè kolektif la twò souvan jwenn tèt yo nan mitan akizasyon koripsyon ak konfli pou pouvwa, pandan bezwen fondamantal sitwayen yo rete san repons.
Yon lòt gwo kesyon ki kontinye poze se plas peyi etranje yo nan desizyon ki konsène Ayiti. Etazini, Lafrans ak Kanada, pami lòt pisans, toujou gen yon enfliyans enpòtan sou lavi politik ak diplomatik peyi a. Entèvansyon yo, ansanm ak relasyon yo devlope ak sèten aktè politik ayisyen, alimante kritik sou kapasite peyi a pou dirije tèt li san presyon deyò. Men, responsablite a pa sèlman sou do etranje yo. Genyen tou yon pati nan klas politik ayisyèn nan ki, olye li defann enterè nasyonal la, souvan chwazi chèche sipò lòt peyi pou konsève oswa jwenn pouvwa. Pratik sa yo mete ideyal souverènte Dessalines te goumen pou li a devan yon gwo defi.
Nan okazyon 220yèm anivèsè asasina Jean-Jacques Dessalines, kesyon ki pi enpòtan an se pa sèlman konbyen diskou otorite yo pral fè oswa konbyen flè yo pral depoze nan memwa li. Se pito konnen kilè Ayiti ap rive konstwi yon Leta ki kapab pwoteje popilasyon li, konbat koripsyon, mete fen nan dominasyon gang yo epi pran desizyon nan enterè pwòp sitwayen li. Dessalines te bay lavi li nan batay pou libète ak endepandans, men eritaj li a mande plis pase seremoni ak bèl pawòl. Yon peyi pa ka pretann li fidèl ak rèv Dessalines pandan pèp li ap viv nan laperèz, mizè ak imilyasyon. De san ven lane apre lanmò li, pi gwo omaj Ayisyen kapab rann li se reprann desten peyi a nan men yo epi fè souverènte nasyonal la tounen yon reyalite.
